ปัญหาที่เจอบ่อย เวลาเจอโจทย์สมดุลเคมีที่มีสารตั้งต้นหลายตัวหรือมีค่าสัมประสิทธิ์ไม่เท่ากัน นักเรียนมักเขียนสมการสมดุลผิด ตกหล่นค่าสัมประสิทธิ์ หรือลืมว่าสารบางตัวไม่ได้เริ่มต้นที่ 0 mol/L ทำให้คำนวณ Kc หรือ Kp ผิดพลาด
วิธีทำ
- เขียนสมการเคมีที่สมดุลแล้วพร้อมสัมประสิทธิ์ให้ถูกต้อง
- ลากตาราง 3 คอลัมน์: สารตั้งต้น (ซ้าย) | สารผลิตภัณฑ์ (ขวา) — หรือแยกแต่ละสารตามแนวนอน แล้วมี 3 แถว: Initial, Change, Equilibrium
- แถว Initial (I): ใส่ความเข้มข้น (M) หรือจำนวนโมลเริ่มต้นที่โจทย์ให้ ถ้าไม่มีให้ ถือว่า 0
- แถว Change (C): ใช้ตัวแปร x แทนการเปลี่ยนแปลง โดยต้องคูณสัมประสิทธิ์ เช่น ถ้า N₂ ลดลง x mol/L → NH₃ เพิ่มขึ้น 2x (จากสัมประสิทธิ์ 2)
- แถว Equilibrium (E): I + C (หรือ I – C สำหรับสารที่ลดลง) แล้วนำไปแทนค่าใน K
ตัวอย่าง ปฏิกิริยา: N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) Kc = 0.5 เริ่มต้น: [N₂]=1 M, [H₂]=2 M, [NH₃]=0 M
ตาราง ICE: | สาร | N₂ | H₂ | NH₃ | |-----------|----|-----|------| | Initial | 1 | 2 | 0 | | Change | -x | -3x | +2x | | Equilibrium | 1-x | 2-3x | 2x |
Kc = [NH₃]²/([N₂][H₂]³) = (2x)² / [(1-x)(2-3x)³] = 0.5 แก้สมการหา x แล้วแทนกลับ → ได้ความเข้มข้น Equilibrium จริง
สรุปจำง่าย "I คือเริ่ม, C คือเปลี่ยนตามสปส., E คือ I กับ C รวมกัน — อย่าลืม x ต้องใส่สปส.ด้วยนะ"