ปัญหาที่เจอบ่อย
ในการคำนวณหาค่า K (ค่าคงที่สมดุล) หรือความเข้มข้นที่สมดุล นักเรียนมักจำว่าต้องบวกหรือลบเท่าไหร่ ปนกันไปมาระหว่างสารตั้งต้นกับสารผลิตภัณฑ์ บางคนเขียนสมการไม่ดุลก่อน หรือลืมว่าสัมประสิทธิ์ในสมการต้องคูณกับค่า change ทำให้คำตอบผิดพลาดทั้งข้อ
วิธีทำ
- เขียนสมการเคมีที่ดุลแล้ว พร้อมสถานะ (s, l, g, aq)
- วาดตาราง 4 แถว (R-I-C-E) และ 1 คอลัมน์ต่อสาร:
- R (Reaction): สมการที่ดุลแล้ว
- I (Initial): ความเข้มข้นหรือจำนวน mol เริ่มต้น
- C (Change): การเปลี่ยนแปลง (+x สำหรับผลิตภัณฑ์, –x สำหรับสารตั้งต้น โดยคูณสัมประสิทธิ์)
- E (Equilibrium): I + C
- แทนค่า Equilibrium Expressions ลงในสูตร K
- แก้สมการหา x (ใช้สมการกำลังสองถ้าจำเป็น)
- นำ x กลับไปหา E ของสารที่โจทย์ถาม
ตัวอย่าง
โจทย์: สมการ N₂(g) + 3H₂(g) ⇌ 2NH₃(g) เริ่มต้นด้วย [N₂] = 0.10 M, [H₂] = 0.30 M, [NH₃] = 0 M ถ้า K = 0.50 ที่อุณหภูมิหนึ่ง จงหา [NH₃] ที่สมดุล
RICE Table: | | N₂ | 3H₂ | 2NH₃ | |-------|-------|-------|-------| | I | 0.10 | 0.30 | 0 | | C | –x | –3x | +2x | | E | 0.10–x| 0.30–3x| 2x |
K = [NH₃]²/([N₂][H₂]³) = (2x)²/[(0.10–x)(0.30–3x)³] = 0.50 แก้สมการแล้วได้ x ≈ 0.033 ดังนั้น [NH₃] = 2x = 0.066 M
สรุปจำง่าย "R = สมการดุล, I = ค่าเริ่ม, C = ±x คูณสัมประสิทธิ์, E = I+C — เรียง RICE ก่อนคิดเสมอ"