สูตรลัดจากสมการไอออนสุทธิ — ตัดตัวซ้ำ ตอบไว

ปัญหาที่เจอบ่อย

เวลาเจอสมการเคมีแบบเต็มโดยเฉพาะปฏิกิริยาในสารละลาย นักเรียนหลายคนมักเสียเวลาหลายนาทีไปกับการเขียนสมการใหม่ทั้งหมด หรือบางครั้งลืมดุลสมการให้ถูกต้อง ทำให้ตอบผิดทั้งที่รู้เนื้อหาแล้ว นอกจากนี้การเห็นไอออนที่ไม่ได้เข้าร่วมปฏิกิริยาเยอะๆ (Na⁺, Cl⁻, NO₃⁻, K⁺ ฯลฯ) ยิ่งทำให้สับสนและเผลอคิดว่าไอออนพวกนี้เกิดปฏิกิริยาด้วย

วิธีทำ

1. เขียนสมการโมเลกุลเต็มให้ดุลเรียบร้อยก่อน
2. แตกสารทุกตัวที่ละลายน้ำได้ (ตาม table of solubility) เป็นไอออน — เขียนเป็นสมการไอออนิกสมบูรณ์ (complete ionic equation)
3. ดูทั้งสองข้างของสมการว่าไอออนใดปรากฏเหมือนกันทั้ง reactant และ product (เหมือนกันทุกประการ: ธาตุ, ประจุ, สัมประสิทธิ์)
4. ตัดไอออนพวกนั้นทิ้ง — พวกนี้คือ spectator ions
5. สิ่งที่เหลือคือสมการไอออนสุทธิ (net ionic equation) — ตอบเลยว่าสารใดเกิดปฏิกิริยาจริง

ตัวอย่าง

โจทย์: จงหาสมการไอออนสุทธิของปฏิกิริยาระหว่างสารละลายตะกั่ว(II)ไนเตรต 0.1 M กับสารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ 0.2 M

สมการโมเลกุลเต็ม: Pb(NO₃)₂(aq) + 2KI(aq) → PbI₂(s) + 2KNO₃(aq)

แตกเป็นไอออน: Pb²⁺(aq) + 2NO₃⁻(aq) + 2K⁺(aq) + 2I⁻(aq) → PbI₂(s) + 2K⁺(aq) + 2NO₃⁻(aq)

ตัด spectator ions: K⁺ และ NO₃⁻ เหมือนกันทั้งสองข้าง

สมการไอออนสุทธิ: Pb²⁺(aq) + 2I⁻(aq) → PbI₂(s)

สรุปจำง่าย

"เห็นตัวไหนซ้ำซาก — ชักออกไป" สเปกเทเตอร์ไอออนคือ "แขกที่ไม่ร่วมงาน" อยู่เฉยๆ ไม่เกิดอะไร ก็ตัดทิ้งไป เขียนเฉพาะคู่ที่ปะทะกันแล้วเกิดของใหม่ (ตะกอน/แก๊ส/น้ำ) เท่านั้น