ปัญหาที่เจอบ่อย นักเรียนคำนวณเลขเสร็จแล้วเลือกตามตัวเลขที่คำนวณได้ โดยไม่เช็กว่าค่าที่ได้สมเหตุสมผลหรือไม่ เช่นได้ pH = -3 หรือได้มวลผลิตภัณฑ์มากกว่ามวลสารตั้งต้น ซึ่งเป็นไปไม่ได้ทางเคมี ทำให้เสียคะแนนในข้อที่จริงๆ แค่ตัดตัวเลือกก็ได้แล้ว
วิธีทำ
- ตั้ง "ด่านตรวจ" 3 ข้อในหัว: ค่าอยู่ในช่วงที่ถูกต้องไหม? หน่วยตรงไหม? ทิศทาง (เพิ่ม/ลด) สมเหตุสมผลไหม?
- เช็กช่วงค่า: pH 0-14 (ที่ 25°C), ความน่าจะเป็น (probability) 0-1, ความเข้มข้นต้องไม่ติดลบ
- เช็กมวล/พลังงาน: มวลผลิตภัณฑ์รวมต้องเท่ากับสารตั้งต้น (กฎทรงมวล) พลังงานปลดปล่อยต้องไม่เกินที่ให้มา
- เช็กทิศทาง: ถ้าเพิ่มอุณหภูมิในปฏิกิริยาดูดความร้อน อัตราต้องเร็วขึ้น — ถ้าตัวเลือกบอกช้าลง ให้ตัดทิ้ง
- ถ้าเหลือ 2 ตัวเลือก ให้เลือกตัวที่ "ใกล้ค่าประมาณหยาบ" ของเรา (ดูเทคนิคชั่งโมลในใจ)
ตัวอย่าง โจทย์ถาม pH ของสารละลายกรดอ่อนเข้มข้น 0.01 M (Ka = 10⁻⁵)
- ตัวเลือก: ก) 1.5 ข) 3.5 ค) 7.0 ง) -3.5
- กรดอ่อน → pH ต้อง < 7 และไม่เป็นลบ → ตัด ค) ง) ทิ้ง
- 0.01 M กรดแก่จะได้ pH 2 แต่กรดอ่อนจะสูงกว่า → 3.5 สมเหตุสมผลที่สุด → ข)
สรุปจำง่าย "คำนวณเสร็จ อย่าเพิ่งเลือก — เช็กช่วงค่า หน่วย และทิศทางก่อน" คำตอบที่ 'เป็นไปไม่ได้' ตัดทิ้งได้ทันที