ปัญหาที่เจอบ่อย
โจทย์สารละลายมักมีหลากหลายหน่วย: โมลาร์ (M), โมแลล (m), %โดยมวล, ppm, ppb, ฟอร์มาลิตี ฯลฯ นักเรียนมักจำสูตรสลับกัน หรือเสียเวลาเปิดดูสูตรหลายรอบ โดยเฉพาะเมื่อต้องแปลงหน่วยระหว่างความเข้มข้นชนิดต่างๆ
วิธีทำ
- ดูหน่วยที่โจทย์ให้ ก่อนอ่านเนื้อหาโจทย์ทั้งหมด — สะกิดตัวเองว่าโจทย์ประเภทนี้ใช้สูตรไหน
- ถ้าโจทย์ให้ mol solute / L solution → M (โมลาริตี) ใช้ M = n/V
- ถ้าโจทย์ให้ mol solute / kg solvent → m (โมแลลิตี) ใช้ m = n/kg solvent
- ถ้าโจทย์เป็น % → ดูว่า % by mass, % by volume, หรือ % by mass/volume — แต่ละแบบใช้คนละสูตร
- ถ้าโจทย์เป็น ppm/ppb → จำว่า 1 ppm = 1 mg/L (ในน้ำ) หรือ 1 µg/g (ในของแข็ง)
- เทคนิคการแปลงหน่วย: ทำ dilution ด้วย M₁V₁ = M₂V₂ ก่อนคิดคำนวณอื่นเสมอ
ตัวอย่าง
โจทย์: ละลายกลูโคส (C₆H₁₂O₆, MW=180) 36 กรัม ในน้ำ 500 กรัม ความเข้มข้นเป็นโมแลลเท่าไหร่?
สังเกต: โจทย์ให้มวลตัวทำละลายเป็นกิโลกรัม → ใช้ m
n(กลูโคส) = 36/180 = 0.2 mol มวลน้ำ = 500 g = 0.5 kg m = 0.2 / 0.5 = 0.4 mol/kg
ตรวจสอบ: ถ้าโจทย์บอก "น้ำ 500 mL" ถึงจะใช้ M ได้ เพราะต้องรู้ปริมาตรสารละลาย
สรุปจำง่าย
"M กับ m — ดูตัวหาร: M ใช้ลิตรสารละลาย, m ใช้กิโลกรัมตัวละลาย" แค่ดูหน่วยตัวหารก็รู้ว่าใช้สูตรไหน และการทำ dilution ให้เขียน M₁V₁ = M₂V₂ ทันที