ปัญหาที่เจอบ่อย โจทย์ให้ชื่อหรือสูตรโมเลกุลมาแล้วถามหาโครงสร้าง หรือถามจำนวน isomer ที่เป็นไปได้ นักเรียนมักนึกภาพในหัวแล้วเดา จนพลาดโครงสร้างที่ถูกต้อง หรือนับ isomer ซ้ำ/ขาด โดยเฉพาะโจทย์ที่ต้องแยก cis-trans หรือ chiral center
วิธีทำ
- เขียนสูตรโมเลกุลและนับจำนวนคาร์บอนก่อน แล้ววาดเป็น "โซ่ตรง" ยาวที่สุดเป็นฐาน
- ค่อยๆ ลดความยาวโซ่ลงทีละคาร์บอน แล้วเอาไปวางเป็นกิ่ง (branch) ที่ตำแหน่งต่างๆ อย่างเป็นระบบ จากปลายด้านหนึ่งไปอีกด้าน เพื่อไม่ให้ได้โครงสร้างซ้ำ
- เติม H ให้ครบตาม valence (C = 4 พันธะ) แล้วตรวจว่าแต่ละคาร์บอนมีพันธะครบ
- เช็กสมบัติที่โจทย์ถาม: cis-trans (ต้องมีพันธะคู่ที่แต่ละคาร์บอนมีหมู่ต่างกันสองหมู่), chiral center (คาร์บอนที่มีหมู่ต่างกัน 4 หมู่), หรือหมู่ฟังก์ชัน
- เทียบกับช้อยส์ทีละตัว วาดช้อยส์แต่ละตัวออกมาเป็นภาพ แล้วเทียบกับที่เราวาด ไม่ใช่แค่ดูชื่อ
ตัวอย่าง โจทย์: C₄H₁₀ มี isomer กี่โครงสร้าง?
- โซ่ตรง 4 คาร์บอน: butane (CH₃-CH₂-CH₂-CH₃)
- โซ่ 3 คาร์บอน + กิ่ง 1 คาร์บอน: 2-methylpropane (isobutane)
→ มี 2 โครงสร้าง ถ้าโจทย์ถามต่อว่า C₄H₈ แบบ cis-trans ได้กี่แบบ ให้วาด but-2-ene แล้วเช็กว่าคาร์บอนพันธะคู่แต่ละตัวมี H และ CH₃ ต่างกัน → มี cis และ trans รวม 2 แบบ
สรุปจำง่าย "คาร์บอนก่อน กิ่งทีหลัง ไล่จากปลายไปปลาย แล้ววาดช้อยส์ทุกตัวออกมา"