ปัญหาที่เจอบ่อย สมดุลสมการเคมีแล้วนับอะตอมไม่ครบ ปรับตัวเลขไปมาแล้วสมดุลใหม่ได้ไม่ลงตัว หรือลืมว่าโจทย์ให้สมดุลในสภาวะใด (เช่น สมการไอออนิกสุทธิ) ทำให้เสียคะแนนในข้อที่ควรได้
วิธีทำ
- เขียนสมการโครงก่อน ยังไม่ต้องใส่ตัวเลข และจัดเรียงสารให้ถูกฝั่ง (สารตั้งต้น / ผลิตภัณฑ์)
- หา "ธาตุที่โผล่แค่ที่เดียวในแต่ละฝั่ง" ก่อน — มักเป็นโลหะหรือธาตุแปลก เช่น Fe, Cr, P แล้วใส่ตัวเลขให้ธาตุนั้นเท่ากัน
- ตามด้วยธาตุที่เหลือ ปิดท้ายด้วย H และ O เสมอ (เพราะ H, O อยู่ในน้ำและหลายโมเลกุล จะปรับทีหลังง่ายสุด)
- คูณทั้งสมการด้วยตัวคูณร่วมเพื่อให้เป็นเลขจำนวนเต็มน้อยที่สุด แล้วตรวจซ้ำทุกธาตุ
- ถ้าเป็นสมการไอออนิก ให้แยกไอออนผู้ชม (spectator ion) ออกก่อน แล้วสมดุลเฉพาะไอออนที่เปลี่ยนสภาพ พร้อมเช็กประจุรวมทั้งสองฝั่งด้วย
ตัวอย่าง Fe + O₂ → Fe₂O₃
- เริ่มที่ Fe: ฝั่งขวามี 2 → ใส่ 2 หน้า Fe ฝั่งซ้าย
- ต่อที่ O: ฝั่งขวามี 3 → ต้องได้ 3 O ฝั่งซ้าย ใส่ 3/2 หน้า O₂
- ได้ 2Fe + 3/2 O₂ → Fe₂O₃ คูณ 2 ทั้งสมการ: 4Fe + 3O₂ → 2Fe₂O₃
- ตรวจ: Fe 4 = 4, O 6 = 6 ✓
ถ้าโจทย์ถามไอออนิกสุทธิ เช่น Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl(s) ให้ตัด NO₃⁻ และ Na⁺ ที่ไม่เปลี่ยนสภาพออก เขียนแค่ไอออนที่เปลี่ยน
สรุปจำง่าย "เริ่มที่ธาตุแปลก ปิดท้ายที่ H และ O แล้วคูณให้เป็นจำนวนเต็ม"