เทคนิคเรียงธาตุจากอิเล็กโตรเนกาทิวิตี — ทายขั้วพันธะก่อนเปิดตาราง

ปัญหาที่เจอบ่อย นักเรียนเสียเวลาท่องจำค่า electronegativity (EN) ของแต่ละธาตุเป็นตัวเลข หรือเปิดตารางทุกครั้งที่ต้อง判断ขั้วพันธะ พอเจอธาตุที่อยู่กลางตารางอย่าง Si, Ge หรือธาตุทรานซิชัน ก็ไม่แน่ใจว่าพันธะมีขั้วหรือไม่มีขั้ว

วิธีทำ

1. จำแนวโน้ม: EN เพิ่มขึ้นจากซ้ายไปขวา (ในคาบเดียวกัน) และเพิ่มขึ้นจากล่างขึ้นบน (ในหมู่เดียวกัน) — ฟลูออรีนมี EN สูงที่สุด
2. เมื่อเจอธาตุคู่ใดๆ ให้วางตำแหน่งบนตารางธาตุในใจ: ธาตุที่อยู่ขวาบนมี EN สูงกว่า ธาตุที่อยู่ซ้ายล่างมี EN ต่ำกว่า
3. ใช้เกณฑ์ประมาณ:

• ผลต่าง EN < 0.4 → พันธะโคเวเลนต์ไม่มีขั้ว (nonpolar)
• ผลต่าง EN 0.4–1.7 → พันธะโคเวเลนต์มีขั้ว (polar)
• ผลต่าง EN > 1.7 → พันธะไอออนิก (ionic)

1. สำหรับโมเลกุลหลายอะตอม ให้หาค่า EN ของอะตอมกลางและอะตอมรอบข้าง แล้วดูสมมาตร: ถ้าสมมาตรและไม่มีคู่โดดเดี่ยว → ไม่มีขั้วทั้งโมเลกุล

ตัวอย่าง โจทย์: "จงบอกประเภทพันธะระหว่าง C และ O ใน CO₂"

• C อยู่คาบ 2 หมู่ IVA → EN ปานกลาง
• O อยู่คาบ 2 หมู่ VIA → EN สูงกว่าชัดเจน
• ผลต่าง EN ≈ 1.0 (Polar covalent)
• แต่ CO₂ โครงสร้าง O=C=O เป็นเส้นตรงสมมาตร → โมเลกุลไม่มีขั้วโดยรวม!

โจทย์: "พันธะ Na—Cl"

• Na อยู่ซ้ายล่าง (EN ต่ำ), Cl อยู่ขวาบน (EN สูง) → ผลต่าง > 1.7 → Ionic

สรุปจำง่าย "ขวาบนสูง ซ้ายล่างต่ำ — ห่างกันมาก ionic, ห่างกันน้อย polar, ใกล้กัน nonpolar ดูสมมาตรอีกที"